پاسداشت سالگرد انقلاب مشروطیت

  • پرینت
.



جنبش مشروطه‌خواهی از برجسته‌ترین رویدادهای درخشان و تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران می‌باشد که سرفصل جدیدی را برای ملت ایران در فرایند جهانی‌شدن آرمان‌های انسان‌محور گشود.
به‌پاس سالگرد رویداد انقلاب مشروطیت، بجاست تا گشت‌وگذاری در تاریخ معاصر ایران زنیم. مقایسه و نقد آنچه گذشت، آرمان‌هایی را که در دوران مشروطیت به دست آوردند. دستاوردهایی که با رویداد انقلاب اسلامی ۵۷ از دست دادیم و آنچه را که در افق ایران به دست خواهیم آورد را موردبررسی قرار دهیم.

در اوایل قرن بیستم، هرج‌ومرج و فساد در دستگاه‌های اداری، تهی شدن خزانه مملکت، قحطی، فقر و فلاکت، ورشکستگی اقتصادی کشور و اعطای امتیازهای گوناگون به دیگر قدرت‌های خارجی سبب گسترش نارضایتی‌های مردمی جامعه شد. از سوی دیگر، تأسیس دارالفنون و مدارس، ایجاد پست و تلگراف، توسعه صنعت چاپ و انتشار روزنامه، تحصیل در کشورهای غربی و افزایش ارتباط روشنفکران، تجار و سیاسیون با کشورهای پیشرفته دیگر سبب شد تا جامعه ایران با ممالکی که دارای حکومت قانون مبتنی بر اراده مردم اداره می‌شدند، آشنا شوند. این‌چنین هسته‌ها و انجمن‌های روشنفکری در جامعه تشکیل شد و جنبش مشروطه شکل گرفت.
سرانجام پس از چند ماه مبارزه و اعتصاب از سوی مردم، مظفرالدین شاه در ۱۴ امرداد ماه ۱۲۸۵، فرمان مشروطیت را صادر کرد. به دنبال آن مجلس اول شورای ملی گشایش یافت و نخستین قانون اساسی ایران تدوین و تصویب شد.

پس از رویداد انقلاب مشروطیت در دوران حکومت رضاشاه و محمدرضا شاه پهلوی با الگوبرداری از تحولات کشورهای غربی تلاش‌های جدی برای نوسازی بخش‌های مختلف کشور انجام شد. شکل دادن دولت مرکزی مقتدر و تشکیل یک دولت ـ ملت پایدار در ایران، جدا کردن قوانین شرعی از قوه قضاییه، رشد و توسعه اقتصادی، آموزشی، گسترش شهرنشینی، پیدایش طبقه متوسط، قانون‌گذاری رسمی آزادی‌های فردی و اجتماعی برای نخستین بار و به‌ویژه اجرای حقوق حمایت از زن و کودک، در کوتاه زمانی ایران را در ردیف کشورهای مدرن و متجدد جهان قرارداد.

به‌رغم همه تلاش‌ها و موفقیت‌های چشمگیر برای نوسازی ارکان کشور، به سبب شرایط خاص ناشی از جنگ سرد در عرصه جغرافیای سیاسی، فرصتی برای رشد فضای سیاسی و گسترش آزادی مطبوعات همراه با رشد هسته‌های مدنی به وجود نیامد. درنهایت با رویداد فاجعه آور انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، دستاوردهای جنبش مشروطه، در چارچوب قانون اساسی تک فرقه‌ای جمهوری اسلامی، به اسارت آرمان‌های ولایت‌فقیه و نهادهای وابسته درآمد. این‌چنین جامعه روبه‌پیشرفت ایران به سمت قهقرا سوق داده شد.

هم‌میهنانم،

به‌پاس سالگرد صدور فرمان مشروطیت، چشم‌اندازی را که من برای ایرانمان می‌بینم، دستیابی به آرمان‌های جنبش مشروطیت و به‌ویژه استقرار «اجتماع و اقتصاد سالم، پویا و پایدار» که درگذر زمان دستخوش فراز و نشیب‌های گوناگون نشود، می‌باشد.
آنچه در چشم‌انداز ایران دارای ارزش خواهد بود، محوریت انسان در همه سطوح اجتماعی، سیاسی و اقتصادی کشورمان است. یک جامعه انسان‌محور در چارچوب آزادی پندار، گفتار، نوشتار با استفاده از مطبوعات، رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی آزاد متبلور می‌شود. جامعه‌ای که همه شهروندانش با هر باور، جنس و تیره و تباری که باشند در برابر قانون برابر باشند.
به باور من دستیابی به حاکمیت قانون در بالاترین هرم حکومت، شرطی لازم برای دستیابی به حقوق شهروندی ایرانیان است. تدوین قانون اساسی نوین کشورمان می‌بایست بر سه شاخصه انسان‌محوری، گیتی گرایی و تمرکززدایی قدرت با در نظر گرفتن استقلال و تفکیک سه قوا مبتنی باشد. وجود شورای قانون اساسی در یک دستگاه قضایی مستقل کمک می‌کند تا قانون اساسی بدون دخالت هیچ نهاد سیاسی و یا اقتصادی اجرا شود.
مهم آنکه قانون و قانون‌مداری شرط لازم ولیکن شرط کافی برای پایداری ساختار نوین کشورمان نمی‌باشد. آنچه و اما شرایط کافی و تکمیل‌کننده شرایط لازم برای دستیابی به یک جامعه پیشرفته و مترقی می‌باشد، تقویت و گسترش کنش‌های مدنی است. حضور تشکل‌ها، سندیکاها و نهادهای بی‌طرف دولتی در مقابل ساختار اداری و مدیریتی کشور می‌تواند ضریب اطمینان اجرای قانون اساسی را تأمین کند.
آنچه امروز جامعه کشورمان را مجروح کرده است، فقر و تند گستی به سبب اختلاس‌های چشمگیر، انتقال داشته‌های مردم ایران به خارج از کشور به‌منظور سرمایه‌گذاری در بحران‌زایی منطقه‌ای و تحمیل تحریم‌های سنگین بر دوش ملت ایران بوده است. بر همین اساس، آنچه در چشم‌انداز ایران دارای اهمیت ویژه می‌باشد، پیشرفت در اقتصادی فرانفتی مبتنی بر توسعه تکنولوژی و صنایع گوناگون به‌ویژه انرژی‌های نو، گردشگری و ایجاد امنیت و فضای اعتماد برای سرمایه‌گذاران، تجار و بازرگانان در داخل کشورمان است.
با توجه به پیشرفت علمی نسل امروز و گسترش ارتباطات همه اقشار جامعه ایران به‌ویژه جوانان و زنان با برون از مرزهای کشورمان، دستیابی به آزادی و رفاه اقتصادی پویا و پایدار میسر می‌باشد. ضریب سلامت اطمینان اقتصاد نوین ایران با مشارکت مردمی با تکیه‌بر آگاهی شهروندان و گردش آزاد اطلاعات تأمین می‌شود. در جامعه‌ای که اطلاعات، آزادانه در اختیار همگان قرار بگیرد، جایی برای اختلاس و چپاول سرمایه‌های ملی قرارگرفته نخواهد شد.
در شرایط کنونی کشورمان با اقتصاد فروپاشیده، خفقان و قدرت مطلقه ولایت‌فقیه، با شرایطی مشابه دوران مشروطیت مواجه است و جامعه ایران نیازمند انسجام همه نیروهای مدنی است که دست در دست هم در مقابل استبداد ایستادگی کنند. زمان آن فرارسیدهاست که دست در دست هم با گذر از این نظام آپارتاید مذهبی به جامعه‌ای پیشرفته و مترقی دست‌یابیم.

پاینده ملت بزرگ ایران
رضا پهلوی